Enzimlerin Tanımı ve Vücut Çalışmasındaki Önemi
15/1/2009 · Kategori: Yemek Ve Beslenme
ENZİMLER VE HORMONLAR ENZİMLER VE METABOLİZMA Enzimler, vücut çalışması ile ilgili kimyasal tepkimelere aracılık (kata-lizörlük) yapan protein yapısında maddelerdir. Bu maddeler, kimyasal tepkimelerin -hızım artırır ve sürmesini sağlar. Besin öğeleri vücutta enzimlerin yardımıyla kullanılır ve tepkimeler sonucu vücut yapısına dönüşür. Yaşamsal olayların tümü enzim gerektirir. . Enzimler, nükleik asitlerden DNA denetiminde sentezlenir. DNA yapısındaki küçük bir değişme nedeniyle, bazı enzimler hiç sentezlenemez veya bozuk sentezlenir. Bozuk sentezlenen enzim ise etkinlik gösteremez. Kalıtsal olan bozukluk sebebiyle bir enzimin yapılmayışı veya etkinlik göstermeyişi vücutta hasT talığa yol açar. Bu durumda o enzimin aracılık edeceği tepkime bozulur ya da durur. Sonuçta, o tepkimeyle değişecek madde kullanılamaz, o maddeden yapılacak maddeler oluşamaz, tepkime farklı şekilde işleyerek başka maddeler sentezlenir ve birikir. Biriken, kullanılmayan maddeler ve gerekli maddelerin yapılmayışı, vücut çalışmasında bozukluklar yapar. Enzimler olmazsa, vücut canlılığını sürdüremez. Hücrelerde, dolayısıyla vücutta sürekli çok çeşitli kimyasal değişme olur; sağlık için, bunların yaşamla bağdaşır hızda olması gerekir. Kimyasal tepkimelerin normal ve belirli hızda sürmesinde her tepkime için ayrı enzim görev alır. Enzimler çok az miktarlarda büyük etkinlik gösterirler. Örneğin, bir gram pepsin enzimi 50 kg. pişmiş yumurtayı iki saatte sindirebilir. Vücut çalışmasında, enzimler işbirliği içinde takım olarak görev yaparlar. Birinin başlattığı tepkimeyi ötekiler tamamlar. Metabolik olayların yaşamla bağdaşır hızda ve dengede olmasında düzenli bir örgüt gibi görev yaparlar. Etkin durumdaki enzimde, genellikle, yapı ve görev yönünden farklı olan "apoenzim" ve "koenzim" denilen iki ayrı grup bulunur. Apoenzim: Enzimin özgüllüğünü sağlayan kısımdır. Protein yapısındadır. Taşıyıcı rolü vardır. Enzim çeşidine göre, yapı ve özelliği değişir. Enzimlerin çoğu koenzimleriyle birlikte etkinlik gösterir. 2. Koenzim (Prostetik grup, yardımcı enzim, CoE): Enzimin yardımcı ve etkin kısmıdır. Tek başına etkisizdir. Apoenzimle etkinlik gösterir. En önemli yardımcı enzimler, B grubu vitaminlerinin oluşturduklarıdır. Koenzimlerin çoğu birden çok enzime yardımcıdır. Bazı enzimler oluştuklarında etkisizdirler. Oluştuğunda etkinliği olmayan enzimler (zimojen) başka enzimlerin veya maddelerin yardımıyla etkinlik kaza-.nırlar; Örneğin, pepsin mide hücreleri tarafından pepsinojen denilen etkisiz şekilde salgılanır, sonra hidroklorik asit pepsinojeni etkin pepsine dönüştürür. Enzimler etkileriyle özgüldürler. Her enzim belirli bir moleküle etkili, ötekilere etkisizdir. Bazı enzimler ise, benzer yapı ve özellikteki bir grup moleküllere etkilidirler. Belli bir anahtarın ancak belli bir kilidi açması gibi, enzimlerin de kimyasal tepkimeye girecek maddeye uyması gerekir. Enzim, Koenzim ve Tepkimeye Giren Maddenin İlişkisi. Tepkimenin Yürümesi ve Yeni Ürün Oluşması için Enzim, Koenzim ve Tepkimeye Giren Maddenin Birbirine uyması Gerekir. Vücut çalışmasında, kimyasal tepkimeler, genellikle birbirini tamamlayıcı, sürekli, karmaşık fakat düzenli ortak bir metabolik sistem oluştururlar. Bu sistemin bir noktasındaki enzim görevini yerine getiremezse, metabolik düzen bozulur. Enzimlerin Etkinliği Enzimlerin etkinliğini, dolayısıyle kimyasal tepkimenin hızını artıran veya azaltan etmenlerin başlıcaları şunlardır: 1. Enzim Miktarı: Genellikle ortamdaki enzim miktarı çoğaldıkça, tepkimenin hızı da artar. Bu kural tepkime sonucu oluşan ürün arttığında, geçerli değildir. 2. Tepkimeye Giren Madde (Substrat) Miktarı: Belirli miktardaki enzimin etkinliği, tepkimeye giren madde miktarı belirli bir düzeye ulaşıncaya kadar artar. Enzim miktarına göre, tepkimeye giren madde miktarı az ya da çok olursa, tepkimenin hızı buna göre düşer. 3. Tepkimede Oluşan Ürün Miktarı: Tepkime sonucu oluşan ürün çoğaldıkça, tepkime hızı düşer. Oluşan ürün çoğaldıkça, enzimin etkinliği engellenir ve tepkime hızı azalır. 4. Isı: Enzimlerin en etkili olduğu sıcaklık derecesi 20° - 50 °C arasıdır. Enzimlerin etkinliği, 20°C üzerinde 50°C'ye kadar, her 10°C lik artışta 2-3 kat artabilir, 20°C'nin altına düştükçe ise azalır, donma derecesinde durur. 50°C'nin üzerine çıktıkça enzim etkinliği azalmaya başlar. 70° - 80° C üzerinde ise, protein molekülünde değişme olur ve proteinin enzim etkinliği kalmaz. 5. pH: Her enzimin en etkili olduğu pH derecesi değişiktir. Bir enzimin en etkili olduğu pH derecesi düştükçe veya yükseldikçe, enzimin etkinliği azalır ve durur. pH derecesi, ortamın asittik ve bazlık derecesini ifade eder ve 0-14 arasında değişir. Değer ne kadar küçükse, ortam o derece asit, değer 14'e ne kadar yakınsa ortam o derecede alkalidir. pH = 7 ise nötürdür 7-1-4'e 6. Tepkime Süresi: Tepkimenin yürümesi ve tamamlanması için belirli bir süre gerekir. Uygun ortamda, enzimle tepkimeye giren madde yeterli süre birlikte bulunmazsa, enzim etkinliği azalır. 7. Mineral İyonları: Kobalt, çinko, magnezyum gibi çeşitli mineral iyonları bazı enzimlerin etkinliğini artırır. 8. Enzim Etkinliğini Engelleyiciler (İnhibitörler): Çeşitli maddeler enzimlerin etkinliğini azaltır veya durdurur. Bunlara, "engelleyici" (inhibitör' veya inhibe edici) madde denir. Bazı engelleyiciler, enzimle birlikte tepkimeye girecek maddeye bağlanmak için yarışa girer. Bu durumda enzim etkinlik gösteremez. Bazı engelleyiciler de enzimin etkin yerine girerek enzimin etkinliğini durdurur. Çeşitli zehirli maddeler, vücutta çeşitli enzimlerin etkinliklerini engeller ve yaşamsal olayları bozarak öldürücü etki gösterir. Bazı besinlerde de, çeşitli enzimlerin etkinliğini azaltan veya durduran maddeler bulunur. Örneğin, kuru baklagillerde tripsin enziminin etkinliğini azaltan bir madde bulunur. Buna tripsin inhibitörü" denir. Kuru baklagiller pişirilince tripsin inhibitörü etkisini yitirir ve proteinin sindirimi de kolaylaşır
