Azot Dengesi Ve Protein İhtiyacı
15/1/2009 · Kategori: Yemek Ve Beslenme
Vücuttan değişik yollarla sürekli azotlu madde kaybı olur. Vücutdan atılan azotlu maddelerin kaynağı proteinlerdir. Atılan ve kullanılanı karşılayacak miktar ve kalitede protein alınmazsa, vücuttaki yedek de tükendikten sonra hücrelerin yapısal proteini parçalanmaya başlar. Bu durum vücut çalışmasını bozar. Vücuda proeinlerle alman azot miktarı, çeşitli yollarla vücuttan kaybedilen azot miktarına eşitse, alınan atılanı karşıladığından azot dengelenmiş olur. Bu duruma "azot dengesi" denir. Kaybedilen azot vücuda alınan azottan çoksa, alınan atılanı dengeleyemediğinden, durum "azot dengesizliği" (eksi veya negatif azot dengesi) olarak nitelendirilir. Proteinlerle alınan azot, atılandan çoksa, vücutta bir miktar azot birikimi oluyor demektir. Bu durum da "pozitif (artı) azot dengesi" diye ifade edilir. Azot dengesinin kurulması ve pozitif azot dengesi için, vücuda yeterli miktarda protein ve her elzem amino asidin alınması zorunludur. Büyüme döneminde, gebelik gibi özel durumlarda, hastalıklardan iyileşme sürecinde bireyin pozitif azot dengesi içinde bulunması gerekir. Bu durumda yıkılandan çok protein yapılıyor ve azot birikimi oluyor demektir. Normal durumdaki yetişkinler için ise_ azot dengesinin kurulması yeterlidir. Azot dengesinin sağlanması, vücutta yıkılanı karşılayacak kadar protein yapıldığını gösterir. Hangi yaş ve durumda olursa olsun, azot dengesizliği sakıncalıdır. Bir süre, hiç protein alınmasa da vücuttan azotlu madde kaybı olur. Enerji değeri değişmeyen fakat proteinsiz diyet verilen bireylerde, ilk günlerde azot kaybı yüksek olur; gittikçe azalarak üç günden sonra değişmeyen bir düzeye iner. Proteinsiz diyet alındığında, ilk günlerde çok olan azot kaybı; protein değişimi kolay olan karaciğer, bağırsak, pankreas gibi organlardaki yedek proteinlerin yıkımından ileri gelir. Yedek proteinler kullanıldıktan sonra doku proteinleri yıkılarak, dışarı azotlu madde atımı sürer. Bu şekildeki en az azot kaybı, vücudun zo-runlu azot kaybıdır. Azot kaybının yarıdan çoğu üre ile olur. Üre, karaciğerde oluşur, böbrekler yoluyla idrarla atılır. Proteinsiz diyetle, dışkı ile atılan azot, enzim artıkları ve sindirim kanalı hücrelerinden gelir. Deri yoluyla azot kaybı ise, pullanarak dökülen deri hücreleriyle; terle; tırnak, saç, tüy uzaması için harcanan proteinle olur. Solunumla; doğurganlık dönemindeki kadınlarda, erkeklerde üreme organları yoluyla; tükürük ve sümük gibi salgılarla da az miktarda azot kaybedilir
